Veilig omgaan met gevaarlijke stoffen in de leefomgeving

Verwacht februari 2020
Er zijn zorgen over de gevaren van stoffen die worden gebruikt en vrijkomen in de leefomgeving. Is het stelsel van stoffen-, producten- en milieuregelgeving afdoende om deze zorgen weg te nemen?
plastic walvis gemaakt van 5 ton zwerfafval uit de oceaan bij Hawaï in Catharijnesingel voor TivoliVredenburg (Utrecht), dit kunstwerk is ontworpen door bureau StudioKCA; fotocredit (Evert-Jan Pol)

Aanleiding en adviesvraag

Door mensen gemaakte chemische stoffen zijn overal in de leefomgeving aanwezig. Stoffen als microplastics of nano-materialen zitten in consumentenproducten en komen terecht in de bodem, de lucht en in het oppervlaktewater of drinkwater. De raad constateert dat in de afgelopen decennia met het stoffen-, producten- en milieubeleid grote stappen zijn gezet waardoor de concentraties van veel stoffen die een gevaar kunnen vormen zijn afgenomen. Tegelijk neemt het aantal stoffen toe en introduceren nieuwe toepassingen van stoffen nieuwe mogelijke gevaren. Er blijven in de samenleving zorgen over de effecten op gezondheid en veiligheid van mensen en op de biodiversiteit in de ecosystemen. Die zorgen hebben te maken met incidenten rond onbedoelde lozingen of onvoorziene effecten van stoffen, maar ook met veranderende eisen die we stellen aan een veilige leefomgeving. Die eisen veranderen onder meer door het gebruik van steeds geavanceerdere meettechnieken waarmee de stoffen in heel lage concentraties gemeten kunnen worden of doordat er steeds meer aanleiding is om te kijken naar de nadelige effecten van de stapeling van stoffen. Deze zorgen worden pregnanter in het licht van de transitie naar een circulaire economie.

De raad onderzoekt of het stelsel van regelgeving adequaat is om voldoende grip te hebben op de situatie, de risico’s te kennen en te beheersen. Het stelsel van beleid en regelgeving voor de omgang met stoffen kent grofweg drie pijlers: het stoffen-, milieu- en productenbeleid. Op hoofdlijnen heeft elk van deze pijlers als doel het voorkomen van nadelige effecten van stoffen in de leefomgeving op de gezondheid van mensen en zorgen voor een goede toestand van de ecosystemen. De raad onderzoekt dit stelsel van beleid en regelgeving en richt zich daarbij op een aantal fundamentele vraagstukken die de huidige zorgen over het omgaan met stoffen in de leefomgeving voeden: de perceptie van burgers over risico’s, het sturen op normen per stof in plaats van op de stapeling van gevolgen, verantwoordelijkheid van de markt versus de overheid en de samenhang tussen stoffen-, producten- en milieubeleid.  

De raad stelt de volgende adviesvragen:
Hoe kan de overheid zorgen voor doorbraken in de fundamentele vraagstukken rond het huidige beleid om aan de voorkant het gebruik van gevaarlijke stoffen te vermijden en risico’s van stapeling van stoffen in de leefomgeving te beperken? Hoe kan de overheid daarmee ook de overgang naar een veilige en gezonde circulaire economie makkelijker maken? 

Afbakening adviestraject

Dit adviestraject richt zich in eerste instantie op stoffen die terechtkomen in de leefomgeving, en niet op blootstelling aan stoffen in de werkomgeving.  

Planning

De verwachting is dat dit advies in februari 2020 wordt uitgebracht.

Samenstelling raadscommissie

Prof. dr. J.C. (Co) Verdaas, raadslid en commissievoorzitter
I.Y.R. (Ingrid) Odegard MSc, junior-raadslid
Prof. dr. A.N. (André) van der Zande, raadslid

Externe commissieleden

Dr. A. (Annette) Wilschut, Product Stewardship & toxicology, Koninklijke DSM N.V.
Prof. dr. (Annemarie) van Wezel, hoogleraar milieu-ecologie, Universiteit van Amsterdam

Informatie of reactie: 

Voor meer informatie over het advies kunt u contact opnemen met Yvette Oostendorp, projectleider, yvette.oostendorp@rli.nl, 06 27020642.