De som der delen

Aanleiding en vraag van de verkenning

Nederland moet verduurzamen. Onze energievoorziening, ons voedselsysteem en onze economie zullen de komende decennia fors veranderen. Ook zullen wij ons aan de klimaatverandering moeten aanpassen. Aan deze vier opgaven wordt door verschillende overheidslagen gewerkt, maar de uitvoering komt samen in de regio. Hier ontstaan de raakvlakken, de overlap en de spanningsvelden, tussen de vier opgaven onderling maar ook met de ‘eigen’ regionale opgaven. De Rli heeft in de Zuidwestelijke Delta verkend wat dit betekent voor de aanpak van de verduurzaming van Nederland.

Realisatie duurzaamheidsopgaven nog in beginfase

De Rli heeft in de Zuidwestelijke Delta gekeken naar de vier duurzaamheidsopgaven die een grote impact op deze regio zullen krijgen: de energietransitie, de voedseltransitie, de transitie naar een circulaire economie en de aanpassing aan klimaatverandering. Deze opgaven zorgen voor grote veranderingen in de regio. Te denken valt aan: ombouw van de industrie, overgang naar grootschalige opwekking van duurzame energie, verduurzaming van de bestaande woningvoorraad en de recreatiesector, voorzieningen die beschermen bij hoogwater en droogte, en omschakeling naar kringlooplandbouw. In de Zuidwestelijke Delta dragen al diverse initiatieven bij aan het verwezenlijken van deze structurele veranderingen. De meeste initiatieven zijn echter nog kleinschalig. De resultaten ervan zijn beperkt in verhouding tot de doelen die in 2050 moeten worden behaald. De aanpak van de duurzaamheidsopgaven verkeert dus nog in de beginfase.

Nog weinig inhoudelijke samenhang tussen opgaven zichtbaar

De verduurzaming in de regio bestaat nu nog overwegend uit beleidsvoornemens. Inhoudelijke samenhang tussen de opgaven, en met regionale opgaven, blijft daardoor onzichtbaar. Zodra de realisatie van de verschillende opgaven op stoom komt, zal hier verandering in komen. De raad verwacht dat in de nabije toekomst steeds meer behoefte ontstaat aan een samenhangende aanpak, zowel inhoudelijk als procesmatig. Door vraagstukken goed met elkaar te verbinden zullen namelijk unieke kansen ontstaan. Een voorbeeld hiervan is de aanleg van een getijdecentrale in een waterkering die moet worden aangepast voor de klimaatadaptatie. Omgekeerd kunnen er belemmeringen ontstaan bij de samenloop van verschillende transities, bijvoorbeeld als ze concurreren om ruimte, geld, arbeid of politieke aandacht. Door opgaven slim te combineren kan hier bijtijds op worden ingespeeld.

Voorwaarde: samenwerking in de regio op orde

De raad constateert dat er een impuls nodig is om de slagkracht in de regio te versterken. Versnelling en opschaling in de aanpak van de opgaven is nodig. Bovendien constateert de raad dat de regio beter moet inspelen op de groeiende samenhang tussen de opgaven. Om beide voor elkaar te krijgen is een sterk regionaal systeem van samen­werkende overheden, marktpartijen, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties een belang­rijke randvoorwaarde.

Conclusie: versterk regio’s langs vijf lijnen

De raad concludeert dat een samenhangende aanpak in de regio vereist is. De raad onderscheidt vijf – onderling samenhangende – lijnen waarlangs gewerkt kan worden aan de versterking van die samenhangende aanpak van duurzaamheidsopgaven op regionaal niveau:

1. Het Rijk en de regio beter met elkaar verbinden: de regio kan de duurzaamheidsopgaven niet zonder het Rijk realiseren, omgekeerd heeft het Rijk de regio daarvoor nodig. De raad pleit voor een meer actieve betrokkenheid van het Rijk in de regio. De Rli roept Rijk en regio ook op als gelijkwaardige partners aan de opgaven te werken.
2. De samenleving meer betrekken bij opgaven en oplossingen: de Rli is voorstander van een gebiedsgerichte benadering waarbij de overheid actief met burgers in dialoog gaat over de aanpak van de opgaven in zijn leefomgeving.
3. Duurzaamheidsopgaven benutten als kans voor de aanpak van regionale opgaven: verduurzaming wordt vaak gezien als een bedreiging voor de regio. De Rli constateert dat de duurzaamheidsopgaven juist een kans bieden om de eigen opgaven van de regio aan te pakken.
4. Gericht werken aan innovatie en kennisopbouw voor verduurzaming: het is belangrijk dat de kennisontwikkeling en het opleidingsaanbod nauw aansluit op het regionale arbeidsmarktbeleid om de opgaven te kunnen aanpakken.
5. Ontwerpkracht gebruiken om de samenhang tussen opgaven invulling te geven: het inzetten van ontwerpkracht in het proces van visievorming, beleidsontwikkeling en uitvoering kan helpen om de samenhang tussen opgaven in beeld te brengen.

Publicatiedatum

Op 26 maart 2019 is het rapport ‘De som der delen: verkenning samenvallende opgaven in de regio’ aangeboden aan Han Polman Commissaris van de Koning van de provincie Zeeland.

Commissaris van de Koning van provincie Zeeland, Han Polman (l), neemt de verkenning in ontvangst met Co Verdaas (m) raadslid, en Jan Jaap de Graeff (r) voorzitter Rli . Foto Mark Neelemans

Werkconferentie 11 september 2019

Regio 2050: Werken aan een duurzame toekomst

Op 11 september 2019 organiseerde de Rli de werkconferentie ‘Regio 2050, werken aan een duurzame toekomst’. In de werkconferentie werden de verschillende signalen uit de verkenning verdiept. Een belangrijke vraag daarbij was: hoe organiseer je in jouw regio dat opgaven in samenhang worden aangepakt? Vertegenwoordigers van Rijk en regio spraken over de wijze waarop zij dit doen of zouden willen doen, en wat daarbij nodig is. Daarna kon men kiezen uit zes workshops die in samenwerking met PBL, SCP, SER en RIVM werden georganiseerd waarin steeds één thema verder wordt uitgediept.

Lees het verslag van de werkconferentie Regio 2050 (pdf, 1.1Mb)

Bekijk de foto’s van de werkconferentie

Informatie of reactie

Voor meer informatie over de verkenning kunt u contact opnemen met Tim Zwanikken, projectleider, tim.zwanikken@rli.nl, telefoon: 06 5287 4404.