Erfgoed in transitie

Verwacht 18 december 2017

Aanleiding en adviesvraag

Nederland heeft te maken met een aantal grote veranderingen die gevolgen hebben voor de leefomgeving. Het gaat onder meer om klimaatadaptatie, energietransitie, stedelijke groei en krimp, schaalvergroting in de landbouw, ontkerkelijking en snel groeiend toerisme. Deze veranderingen hebben ook direct of indirect gevolgen voor het onroerend erfgoed, zoals monumenten, stads- en dorpsgezichten en archeologische vindplaatsen..

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) onderzoekt momenteel in het beleidstraject ‘Erfgoed Telt’ in hoeverre het nodig is om beleidsmatig en financieel sturing te geven aan de veranderende positie van erfgoed in de samenleving. Daarbij is met name de ruimtelijke context van erfgoed van belang. Diverse transities en nieuwe regelgeving (Omgevingswet, Erfgoedwet) maken dat de vraag speelt of er bij ‘gebiedsgerichte erfgoedzorg’ behoefte is aan nieuwe strategieën en instrumenten. De minister van OCW heeft de Raad voor Cultuur (RvC) en de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) om een gezamenlijk advies gevraagd. Dit advies moet de minister helpen bij het maken van keuzes bij het herzien van het beleid en de instrumenten voor het onroerend erfgoed. Aan de Tweede Kamer is toegezegd begin 2018 met voorstellen voor nieuw beleid te komen.

De minister van OCW vraagt de RvC en de Rli om in een gezamenlijk advies in te gaan op de volgende vragen:

  1. Welke transitieopgaven zijn het meest urgent in relatie tot het onroerend cultureel erfgoed in de leefomgeving?
  2. Welke effecten hebben deze transitieopgaven op het cultureel erfgoed en is het huidige erfgoedbeleid – zowel objectgericht als gebiedsgericht – voldoende toekomstbestendig?
  3. Welke bijdrage kan cultureel erfgoed leveren bij de aanpak van de transitieopgaven?
  4. Is er behoefte aan nieuwe strategieën en (aanpassing van) instrumenten en zo ja, welke?
  5. Welke taak- en rolverdeling van zowel overheden als andere partijen in het erfgoedveld hoort daar bij?
foto landschap met windmolen en oude molen
Bert Spiertz / Hollandse Hoogte

Toelichting

De aanleiding voor de adviesvraag zijn de vele veranderingen in de leefomgeving en de samenleving die invloed kunnen hebben op (beleid voor) onroerend cultureel erfgoed. De veranderingen betreffen onder meer:

  • energietransitie, klimaatadaptatie & verduurzaming;
  • bevolkingstransitie en krimp;
  • toenemende (behoefte aan) regionale differentiatie;
  • vrijkomend erfgoed door schaalvergroting in de landbouw en ontkerkelijking.

Deze transities kunnen consequenties hebben voor het behoud en gebruik van cultureel erfgoed. Ook spelen er veranderingen in de manier waarop er naar onroerend erfgoed wordt gekeken, zoals:

  • van focus op het object ‘an sich’ naar focus op de betekenis van het object in zijn ruimtelijke context;
  • van objectbescherming naar cultureel erfgoed als drager en inspiratie voor gebiedsontwikkeling en -transformatie;
  • decentralisatie en vermaatschappelijking: het is minder vanzelfsprekend dat de (rijks)overheid de zorg draagt voor de instandhouding van erfgoed;
  • de komst van de Omgevingswet (2019), waarin meer ruimte komt voor decentrale integrale afweging.

Planning

Het advies wordt op 18 december 2017 uitgebracht.

Samenstelling raadscommissie

Namens de Rli
dr. J.C. (Co) Verdaas
dr.ir. J (Joks) Janssen

Belangenverklaringen

Namens de RvC
ir. J.C. (Jaap) ’t Hart
prof.dr. E.A. (Liesbet) van Zoonen

Lees hier de adviesvraag

Informatie of reactie: 

Voor uw reactie op dit onderwerp of voor meer informatie kunt u contact opnemen met Tim Zwanikken, projectleider, tim.zwanikken@rli.nl of Annet Pasveer, annet.pasveer@cultuur.nl