De stad als gezonde habitat

Kansen voor gezondere steden

Verwacht begin 2018

Aanleiding en adviesvraag

De stad als gezonde habitat is een belangrijk thema. De aanleiding voor het advies zit in twee zaken: enerzijds in de kansen die zich voordoen in het verder bevorderen van gezondheidswinst in de stad (gezondheid als nieuw meekoppelend belang in de ruimtelijke ordening), anderzijds in het voorkomen van verdere gezondheidsschade en –verlies voor inwoners, zeker voor groepen in de stad die toch al te maken hebben met relatieve gezondheidsachterstanden.

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2019 wordt een gezonde leefomgeving als een maatschappelijk doel vastgelegd en moeten overheden gezondheid als belang meewegen in omgevingsvisies en omgevingsplannen; een ontwikkeling die het adviesthema actueel maakt.

foto van zweefmolen op de kermis

Hoofdvraag

In hoeverre kan de leefomgeving bijdragen aan de gezondheid van de inwoners van de stad? Wat is de rol van de rijksoverheid en andere overheden hierbij? Hoe kunnen vernieuwende interventies ter bescherming en vooral ter bevordering van de gezondheid in de stad door versnelde opschaling ook elders worden ingezet?

Subvragen

  1. Welke relatie is er tussen leefomgeving en gezondheid? Kan de stedelijke leefomgeving inwoners gezonder maken of minder gezond?

  2. Welke voorbeelden van vernieuwende interventies op het gebied van gezonde leefomgeving zijn bekend? Welke kansen en belemmeringen zijn er bij de diverse manieren van interventies en opschaling?

  3. Welke rol zouden overheden (Rijk, provincies, gemeenten) moeten spelen in de opschaling van vernieuwende interventies voor een gezonde stad? Zijn er dilemma’s? Welke betekenis zou de Omgevingswet en omgevingsvisies op de verschillende overheidsniveaus daarbij kunnen hebben? 

Toelichting

Dit advies vertrekt vanuit de constatering dat er in steden al veel gebeurt rondom de gezonde stad. Er is veel lokale dynamiek in steden, met diverse succesvolle en kansrijke nieuwe manieren om een gezondere stad na te streven. Het advies wil beginnen bij deze lokale initiatieven, en vanuit deze interventies en initiatieven door redeneren: wat is er nodig om op deze kansen in te spelen en de stad zo gezonder te maken? In welke steden vinden welke vernieuwende interventies plaats, wat houden ze in en hoe kunnen partijen leren van interventies in de ene stad zodat deze ook elders, in andere steden, toegepast kunnen worden?

Het advies hanteert een brede definitie van gezondheid. In navolging van de Wereldgezondheidsorganisatie wordt gezondheid in dit advies niet slechts omschreven als de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijke gebreken, maar als de optelsom van het lichamelijk, mentaal en sociaal-maatschappelijk welbevinden van burgers. ‘Gezonde habitat’ wordt in dit advies gedefinieerd als een leefomgeving die 1) mensen beschermt (onder andere tegen ziekten, calamiteiten en ongevallen), 2) uitnodigt tot gezond gedrag (met onder andere bewegen, ontspannen en spelen), en die 3) een omgeving biedt waar mensen ‘redzaam’ kunnen zijn en deel kunnen nemen aan de samenleving.

Creatieve sessies

In september 2017 organiseerde de raad twee creatieve sessies. In deze sessies werd voor drie steden ontwerpend onderzoek gedaan naar de gezonde stad. Het doel was tweeledig:

  • het verdiepen van inzicht in mogelijke oplossingsrichtingen voor de opgave van een gezonde leefomgeving in stedelijke gebieden,
  • het ondersteunen en verdiepen van de concept-aanbevelingen van de Rli.

Tijdens de eerste sessie werden aan drie stadstafels, onder leiding van ontwerpbureaus, via ontwerpend onderzoek oplossingen verkend voor de gezonde stad. Elke tafel concentreerde zich op een andere stad: Eindhoven,  Zwolle en Rotterdam. Deelnemers waren, naast de ontwerpbureaus en de Rli, stedenbouwkundigen en ruimtelijke ordenaars van de betreffende gemeenten, medewerkers van de GGD en kennisinstellingen (PBL, RIVM, Windesheim hogeschool).

In de tweede sessie presenteerden de bureaus de uitgewerkte ontwerpideeën voor de drie steden aan een breder gezelschap met projectleiders van city deals, trekkers van pilots ‘slimme en gezonde stad’, directeuren van GGD en gemeente van de drie steden, en deelnemers van ministeries. Vervolgens gingen de deelnemers in discussie over de resultaten.

Foto Fred Ernst

Bekijk de rapportages van de ontwerpbureaus:

De rapportages zijn gemaakt in opdracht van de Rli. De inhoud ervan valt onder verantwoordelijkheid van de ontwerpbureaus.

Planning

De verwachting is dat dit advies begin 2018 wordt uitgebracht.

Samenstelling raadscommissie

Drs. E. (Ellen) Peper, commissievoorzitter
Prof. dr. P. (Pieter) Hooimeijer
S.P. (Sybren) Bosch MSc junior-raadslid
Dr. L. (Leendert) van Bree

Informatie of reactie: 

Voor uw reactie op dit onderwerp of voor meer informatie kunt u contact opnemen met Lianne van Duinen, projectleider, Lianne.vanduinen@rli.nl